Shloka 11
त्रिवर्गमूलनिश्चयः — Determining the Roots of Dharma, Artha, and Kāma
Mahābhārata, Śānti-parva 123
मान्धातोवाच बृहस्पतेर्मतं राजन्नधीतं सकल त्वया | तथैवौशनसं शास्त्र विज्ञातं ते नरोत्तम
Māndhātovāca: Bṛhaspater mataṁ rājan adhītaṁ sakalaṁ tvayā | tathaivauśanasaṁ śāstraṁ vijñātaṁ te narottama ||
ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮਤ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ਼ਨਸ (ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ) ਦੇ ਨੀਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ideal of a ruler (or counselor) being well-trained in authoritative traditions of counsel and polity—here represented by Bṛhaspati and Uśanas—so that governance is grounded in learned ethical and practical wisdom.
Māndhātā addresses a king, praising him as ‘best of men’ and affirming that he has mastered both Bṛhaspati’s doctrine and Uśanas/Śukra’s treatise on statecraft, setting the stage for further discussion on righteous governance.