Shloka 15

मयूरवद्राजधर्मः (Mayūra-vat Rāja-dharma) — The Peacock-Model of Protective Kingship

Devanagari script

बाणवद्धिसृता यान्ति स्वामिकार्यपरा नरा: । ये भृत्या: पार्थिवहितास्तेषां सान्त्वं प्रयोजयेत्‌

Transliteration

bāṇavaddhi sṛtā yānti svāmikāryaparā narāḥ | ye bhṛtyāḥ pārthivahitās teṣāṃ sāntvaṃ prayojayet ||

Translation

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਲਕਸ਼-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸੇਵਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹਿਤ-ਸਾਧਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਣ, ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਸਾਂਤਵਨਾਪੂਰਕ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।

Word by Word

• {'bāṇavat': 'like an arrow', 'hi': 'indeed, surely', 'sṛtāḥ': 'released, let go (from a bow)', 'yānti': 'go, proceed', 'svāmi-kārya-parāḥ': 'devoted to the master’s business/duty', 'narāḥ': 'men, persons', 'ye': 'who, those who', 'bhṛtyāḥ': 'servants, retainers', 'pārthiva-hita': 'the king’s welfare

• beneficial to the ruler/state', 'teṣām': 'of them', 'sāntvam': 'conciliation, gentle encouragement, reassuring speech', 'prayojayet': 'should employ, should apply'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• svāmi (master/lord)
• pārthiva (king)
• bāṇa (arrow)
• dhanus (bow, implied)