Shloka 19
Adhyāya 115: On Restraint Under Verbal Provocation in the Assembly (सभायां आक्रोश-सहिष्णुता)
प्रत्युच्यमानस्त्वभि भूय एभि- निशाम्य मा भूस्त्वमथार्तरूप: । उच्चस्य नीचेन हि सम्प्रयोगं विगर्हयन्ति स्थिरबुद्धयों ये
pratyucyamānas tv abhi bhūya ebhir niśāmya mā bhūs tvam athārtarūpaḥ | uccasya nīcena hi samprayogaṁ vigarhayanti sthirabuddhayo ye ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਦੋਂ ਐਸੇ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗਣ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੋਈ ਭਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਕਹੋ—“ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ।” ਕਿਉਂਕਿ ਸਥਿਰ-ਬੁੱਧੀ ਲੋਕ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨੀਚ ਨਾਲ ਸੰਯੋਗ—ਜਿਵੇਂ ਬਰਾਬਰੀ ਬਣਾਉਣਾ—ਇਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not let a virtuous person be drawn into distressing exchanges with base people; the wise regard such engagement as a degrading association, so restraint and dignity are preferable to retaliatory speech.
In Bhishma’s instruction on righteous conduct, he advises that when wicked people attack and slander, a well-disposed person may feel compelled to reply; one should instead restrain him and remind him not to grieve, because the steadfast condemn a noble person’s entanglement with the ignoble.