Shloka 1
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ ३ श्लोक मिलाकर कुल ५८३ “लोक हैं) #द१०3८5>> हु # पञ्चाधिकशततमोब< ध्याय: कालकवृक्षीय मुनिके द्वारा गये हुए राज्यकी प्राप्तिके लिये विभिन्न उपायोंका वर्णन मुनिर्वाच अथ चेत् पौरुषं किंचित् क्षत्रियात्मनि पश्यसि । ब्रवीमि तां तु ते नीति राज्यस्य प्रतिपत्तये
munir uvāca | atha cet pauruṣaṃ kiñcit kṣatriyātmani paśyasi | bravīmi tāṃ tu te nītiṃ rājyasya pratipattaye ||
ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਪੌਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਯਤਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਨੀਤੀ—ਵਿਹਾਰਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ—ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Kingship is not gained by birth alone; it requires pauruṣa—personal resolve and capability—and must be pursued through nīti, disciplined and ethically informed statecraft.
A sage addresses a prince and, seeing potential for effort and leadership in him, begins to instruct him in the practical means (nīti) by which sovereignty may be attained.