Shloka 52
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
सदृशं पण्डितस्यै तदीषादन्तेन दन्तिना । यदेको रमते<रण्येष्वारण्ये नैव तुष्यति
sadṛśaṃ paṇḍitasya etad īṣādantena dantinā | yad eko ramate 'raṇyeṣv āraṇye naiva tuṣyati ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੰਡਿਤ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਇਹੀ ਸੋਭਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਰਮੇ, ਹਲ ਦੀ ਫਾਲ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਡਰ ਫਿਰੇ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹੀ ਪੱਤਿਆਂ-ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲਾਂ-ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੇ—ਅਰਣ੍ਯ-ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾ ਕਰੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Wisdom is shown by independence from comforts and social dependence: the learned person can live alone in the forest, accept simple natural food, and remain free from craving—content with minimal needs and steady in self-control.
In Shanti Parva, Bhishma instructs on dharma and the ideals of restraint and renunciation. Here he describes the conduct suitable for a true paṇḍita: solitary forest-dwelling, unafraid even among wild creatures, and satisfied with what nature offers.