Shloka 16
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
Devanagari script
भूत्वा च न भवत्येतदभूत्वा च भविष्यति । शोके न हाूस्ति सामर्थ्य शोकं॑ कुर्यात् कथंचन
Translation
ਇਹ ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗਈ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵੇ; ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
Word by Word
भूत्वाhaving been
भूत्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि, —, —, —
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
भवतिis/exists; remains
भवति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्, present, 3, sg, परस्मैपद
एतत्this (thing/state)
एतत्:
Karta
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formn, nom, sg
अभूत्वाnot having been; without having existed
अभूत्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund) with negation-prefix अ-, कर्तरि, —, —, —
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
भविष्यतिwill be; will come to be
भविष्यति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्, future, 3, sg, परस्मैपद
शोकेin grief; with grief
शोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formm, loc, sg
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
अस्तिthere is
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्, present, 3, sg, परस्मैपद
सामर्थ्यम्power; capability
सामर्थ्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootसामर्थ्य (प्रातिपदिक)
Formn, nom, sg
शोकम्grief
शोकम्:
Karma
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formm, acc, sg
कुर्यात्should do; should make
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ्, optative, 3, sg, परस्मैपद
कथंचनin any way; at all
कथंचन:
TypeIndeclinable
Rootकथंचन
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes