Shloka 71
Duryodhana-śibira-praveśaḥ — The Pāṇḍavas Enter the Kaurava Camp; The Burning of Arjuna’s Chariot
Devanagari script
ततः प्राध्मापयन् शड्खान् पाउ्चजन्यं च माधव: । ह्ृष्टा दुर्योधन दृष्टवा निहतं पुरुषर्षभ
Transliteration
tataḥ prādhmāpayan śaṅkhān pāñcajanyaṃ ca mādhavaḥ | hṛṣṭā duryodhanaṃ dṛṣṭvā nihataṃ puruṣarṣabha ||
Translation
ਤਦ ਮਾਧਵ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਵਾਏ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਾਂਚਜਨ੍ਯ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਬਲਦ ਸਮਾਨ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਯੋਧੇ ਹર્ષ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਅਧਰਮੀ ਨੇਤਾ ਦੇ ਪਤਨ ਨੇ ਯੁੱਧ-ਭਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ।
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formअव्यय
प्राध्मापयन्causing to be blown / blowing (a conch)
प्राध्मापयन्:
Karta
TypeVerb
Rootप्र-ध्मा (धातु) (णिच्)
Formलट्, परस्मैपदम्, प्रथमा, एकवचनम् (वर्तमानकाले कृदन्तवत् प्रयोगः—शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकृदन्तः)
शङ्खान्conches
शङ्खान्:
Karma
TypeNoun
Rootशङ्ख
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्
पाञ्चजन्यम्Pāñcajanya (Krishna’s conch)
पाञ्चजन्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाञ्चजन्य
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Formअव्यय
माधवःMādhava (Krishna)
माधवः:
Karta
TypeNoun
Rootमाधव
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
हृष्टाःdelighted, thrilled
हृष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootहृष्ट
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
दुर्योधनाःthe Duryodhanas (Duryodhana’s party/men)
दुर्योधनाः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययकृदन्त), पूर्वकालिकम्
निहतम्slain
निहतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनि-हन् (धातु) → निहत (कृदन्त)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
पुरुषर्षभम्the bull among men (best of men)
पुरुषर्षभम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरुषर्षभ
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
S
SañjayaM
Mādhava (Kṛṣṇa)P
Pāñcajanya (conch)D
DuryodhanaC
conches (śaṅkha)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes