Shloka 173
Duryodhana-patana-anuśocana
The Fall of Duryodhana and the Contest of Restraint
को न्वेष संयुगे प्राज्ञ: पुनर्दन्द्धे समाह्नयेत् । इस दुर्योधनकी सेना मारी गयी थी। यह परास्त हो गया था और अब राज्य पानेसे निराश हो वनमें चला जाना चाहता था; इसीलिये भागकर पोखरेमें छिपा था
ko nveṣa saṁyuge prājñaḥ punar dvan-dve samāhvayet |
ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਦਵੰਦ-ਯੁੱਧ ਲਈ ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰੇਗਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ? ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੀ ਸੈਨਾ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ; ਉਹ ਪਰਾਜਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ ਇੱਕ ਤਲਾਬ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਐਸੇ ਟੁੱਟੇ-ਹਾਰੇ, ਨਿਰਾਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਇਕਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਕੌਣ ਵਿਵੇਕੀ ਸੱਦੇਗਾ?”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse stresses prudence and ethical restraint in warfare: a wise person does not seek glory by challenging a foe who is already broken, defeated, and without hope—such a duel would be unnecessary and morally questionable.
Vāyu comments on Duryodhana’s condition after his army’s destruction: defeated and despairing of kingship, he flees and hides in a pond, intending to abandon the struggle; the speaker questions why anyone would now call him out for a formal duel.