Mahabharata — Shalya Parva, Shloka 84
Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission
किन्हींके मुख हाथीके समान थे, इसलिये वे बड़े भयानक जान पड़ते थे। कुछ पार्षदोंके मुख मगर, गरुड़, कंक भेड़ियों और कौओंके समान जान पड़ते थे ।।
go-kharōṣṭra-mukhāś ca vānyē vṛṣa-daṁśa-mukhās tathā | mahā-jaṭhara-pādāṅgās tārakākṣāś ca bhārata ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਭਾਰਤ! ਕੁਝ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਗਾਂ, ਗਧੇ ਅਤੇ ਊਂਟ ਵਰਗੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਦੰਸ਼ (ਬਲਦ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ) ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਰਗੇ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇ ਪੇਟ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਨ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse uses grotesque, animal-faced imagery to signal an ominous moral climate: when violence and disorder dominate, the world is portrayed as haunted by fearful, unnatural forces—an ethical warning about the consequences of adharma.
Vaiśampāyana describes a terrifying group of attendants with animal-like faces and exaggerated bodies, emphasizing the dread and portentous atmosphere surrounding the events in the war narrative.