Mahabharata — Shalya Parva, Shloka 83
Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission
भीमा गजाननाश्रैव तथा नक्रमुखाश्न ये । गरुडानना: कड़्कमुखा वृककाकमुखास्तथा
bhīmā gajānanaś caiva tathā nakramukhāś ca ye | garuḍānanāḥ kaṅkamukhā vṛkakākamukhās tathā ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਬੋਲੇ—ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਡਰਾਉਣੇ ਜੀਵ ਸਨ: ਕਈਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਹਾਥੀ ਵਰਗੇ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ ਵਰਗੇ। ਕਈ ਗਰੁੜ-ਮੁਖੀ, ਕਈ ਕੰਗ (ਬਗਲਾ) ਵਰਗੀ ਚੋਂਚ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਭੇੜੀਏ ਤੇ ਕਾਂ ਵਰਗੇ ਸਨ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how war and adharma-filled violence generate an atmosphere of भय (terror) and अशुभ-लक्षण (inauspicious signs). By depicting monstrous, predatory faces, the narrative suggests that when righteousness collapses, the world appears distorted and threatening—serving as a moral warning about the consequences of unchecked aggression.
Vaiśaṃpāyana is describing terrifying beings/forms seen in the war context—figures with animal and bird faces (elephant, crocodile, Garuḍa, heron, wolf, crow). The description intensifies the scene’s dread and signals ominous conditions surrounding the conflict.