Shloka 16
Vasiṣṭhāpavāha: Sarasvatī’s Diversion and Viśvāmitra’s Curse (वसिष्ठापवाहः)
दृष्टवा तथावकीर्ण तु राष्ट्र स मनुजाधिप:
vaiśampāyana uvāca | dṛṣṭvā tathāvakīrṇaṃ tu rāṣṭraṃ sa manujādhipaḥ | krodhena mahatāviṣṭo dharmātmā vai pratāpavān ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਅਵਾਕੀਰਣ’—ਅਰਥਾਤ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ—ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ—ਰਾਜਧਰਮ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ-ਕਰਤਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even a dharmic and capable ruler can be overtaken by krodha when the realm falls into disorder; the verse highlights the need to recognize anger as a destabilizing force that can threaten wise governance.
The narrator describes a king witnessing his kingdom in a state of ruin/confusion (avakīrṇa). In response, the king—though righteous and powerful—is overwhelmed by intense anger, setting the emotional and political tone for the ensuing events.