Shloka 13
Vasiṣṭhāpavāha: Sarasvatī’s Diversion and Viśvāmitra’s Curse (वसिष्ठापवाहः)
बको दाल्भ्यो महाराज नियमं परमं स्थित: । स तैरेव जुहावास्य राष्ट्र मांसैर्महातपा:
Vaiśampāyana uvāca | bako dālbhyō mahārāja niyamaṁ paramaṁ sthitaḥ | sa taireva juhāvāsya rāṣṭraṁ māṁsair mahātapāḥ, krodhena mahatāviṣṭo dharmātmā vai pratāpavān |
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਹਾਰਾਜ! ਦਾਲਭ੍ਯਪੁੱਤਰ ਬਕ ਪਰਮ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਾਤਪਸਵੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ‘ਅਵਾਕੀਰਣ’ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕਰ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਮਾਸ ਨੂੰ ਹੀ ਆਹੁਤੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਾਨੋ ਹੋਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਯਜ੍ਞਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਫਲ ਕਿੰਨਾ ਦਾਰੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a moral paradox: a person may be dharmic and highly disciplined, yet if overtaken by krodha, the same tapas and ritual capacity can become destructive. It cautions that spiritual power requires inner restraint and ethical clarity, not merely austerity.
Vaiśampāyana recounts an episode connected with a sacred place: the ascetic Baka Dālbhyā, overwhelmed by great anger, performs a fierce kind of oblation—symbolically ‘offering’ a kingdom—using flesh as the sacrificial substance, illustrating the potency and danger of wrath-driven ascetic acts.