Shloka 29

अध्याय ४ — दुर्योधनस्य असंधि-निश्चयः

Duryodhana’s Refusal of Reconciliation

Devanagari script

तां नावमिव पर्यस्तां वातधूतां महार्णवे । तव सेनां महाराज सव्यसाची व्यकम्पयत्‌,“महाराज! जैसे महासागरमें हवाके थपेड़े खाकर नाव डगमगाने लगती है, उसी प्रकार सव्यसाची अर्जुनने तुम्हारी सेनाको कँपा डाला है

Transliteration

tāṃ nāvam iva paryastāṃ vātadhūtāṃ mahārṇave | tava senāṃ mahārāja savyasācī vyakampayat ||

Translation

ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮਹਾਰਾਜ! ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕਿਆਂ ਨਾਲ ਧੱਕੀ ਹੋਈ ਨੌਕਾ ਡੋਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਵ੍ਯਸਾਚੀ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਤੇਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Word by Word

• ताम्: that (her/it)
• ताम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• नावम्: boat
• नावम्: Karma
• Type: Noun
• Root: नौ
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• इव: like/as
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• पर्यस्ताम्: overturned/tossed about
• Type: Adjective
• Root: पर्यस् (धातु) → पर्यस्त (कृदन्त)
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• वातधूताम्: blown/shaken by the wind
• Type: Adjective
• Root: वात-धूत
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• महार्णवे: in the great ocean
• महार्णवे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: महा-अर्णव
• Form: Masculine, Locative, Singular

• तव: your
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्
• Form: —, Genitive, Singular

• सेनाम्: army
• सेनाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सेना
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• महाराज: O great king
• Type: Noun
• Root: महा-राजन्
• Form: Masculine, Vocative, Singular

• सव्यसाची: Savyasācin (Arjuna)
• सव्यसाची: Karta
• Type: Noun
• Root: सव्यसाचिन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• व्यकम्पयत्: shook/made tremble
• Type: Verb
• Root: कम्प् (धातु) with वि- (causative)
• Form: Imperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada, Causative (णिच्)

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sanjaya
• Mahārāja (Dhṛtarāṣṭra)
• Arjuna (Savyasācī)
• tava senā (Kaurava army)
• boat (nāva)
• great ocean (mahārṇava)
• wind (vāta)