Shloka 14
Saptasārasvata-tīrtha-prasaṅgaḥ | The Saptasārasvata Pilgrimage Account and the Maṅkaṇaka Narrative
तत्र गर्गेण वृद्धेन तपसा भावितात्मना,जनमेजय! वहाँ तपस्यासे पवित्र अन्तःकरणवाले महात्मा वृद्ध गर्गने सरस्वतीके उस शुभ तीर्थमें कालका ज्ञान, कालकी गति, ग्रहों और नक्षत्रोंक उलट-फेर, दारुण उत्पात तथा शुभ लक्षण--इन सभी बातोंकी जानकारी प्राप्त कर ली थी। उन्हींके नामसे वह तीर्थ गर्गस्रोत कहलाता है
Vaiśampāyana uvāca | tatra gargeṇa vṛddhena tapasā bhāvitātmanā, janamejaya, tatra sarasvatyāḥ śubhe tīrthe kālajñānaṃ kālagatiṃ grahāṇāṃ nakṣatrāṇāṃ ca viparyayaṃ dāruṇānutpātān śubhalakṣaṇāni ca sarvāṇy etāni jñātāni | tasyaiva nāmnā tat tīrthaṃ gargasrota iti khyātam ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਜਨਮੇਜਯ! ਉੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਤਰਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿੱਧ ਮਹਾਤਮਾ ਗਰਗ ਨੇ ਕਾਲ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਕਾਲ ਦੀ ਗਤੀ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ-ਫੇਰ, ਭਿਆਨਕ ਉਤਪਾਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਜਾਣ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਹੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਗਰਗਸ੍ਰੋਤ’ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Austerity and inner purification (tapas, bhāvitātman) are presented as sources of higher discernment: the sage gains insight into Kāla (Time), cosmic order, and the reading of auspicious and inauspicious signs—implying that ethical-spiritual discipline sharpens judgment about events and consequences.
Vaiśampāyana tells Janamejaya that the elder sage Garga, while at an auspicious Sarasvatī tīrtha, mastered knowledge of Time and celestial/omenic phenomena; the place later became famous by his name as Gargasrota.