Shloka 90
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
विमुक्तकेशाश्षाप्यन्ये नाभ्यजानन् परस्परम् । उत्पतन्तो5पतन_ श्रान्ता: केचित् तत्रा भ्रमंस्तदा
vimuktakeśāś cāpy anye nābhyajānann parasparam | utpatanto 'patan śrāntāḥ kecit tatrā bhramaṃs tadā ||
ਹੋਰ ਕਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਬਿਖਰੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਭੱਜ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਭੱਜਦੇ-ਭੱਜਦੇ ਥੱਕ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਓਥੇ ਹੀ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਕੱਟਦੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ।
संजय उवाच
Educational Q&A
War’s violence culminates in moral and psychological collapse: fear and exhaustion erase discernment and even basic recognition of one’s own companions, illustrating the dehumanizing consequences of adharma-driven conflict.
Sanjaya describes the battlefield aftermath: warriors, hair dishevelled, flee in terror; they cannot identify one another, some run and collapse from fatigue, while others stagger and circle about in confusion.