Shloka 83
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
तथा भवदश्यां कार्य स्यादिति मे निश्चिता मति: । “मैं तो इस शिविरके भीतर घुस जाऊँगा और वहाँ कालके समान विचरूँगा। आपलोग ऐसा करें जिससे कोई भी मनुष्य आप दोनोंके हाथसे जीवित न बच सके
tathā bhavad-aśyāṁ kāryaṁ syād iti me niścitā matiḥ | tato rathaṁ punar drauṇir āsthito bhīma-niḥsvanam | dhanuṣ-pāṇiḥ śarair anyān praiṣayad vai yama-kṣayam ||
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ— “ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਇਸ ਸ਼ਿਵਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘੁੱਸ ਕੇ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਾਂਗਾ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਐਸਾ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜੀਉਂਦਾ ਨਾ ਬਚੇ— ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਗੂੰਜ ਵਾਲੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਧਨੁਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਯਮਧਾਮ ਭੇਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a ‘firmly decided mind’ (niścitā matiḥ) can become ethically catastrophic when directed toward annihilation. It presents resolve and martial capability as morally ambiguous: determination without dharmic restraint turns action into mere ‘sending to Yama,’ i.e., death as an end in itself.
Sañjaya describes Droṇa’s son (Aśvatthāmā) renewing his assault: he mounts his roaring chariot, takes up his bow, and shoots arrows that kill ‘others,’ metaphorically sending them to Yama’s realm. It is part of the Sauptika Parva’s night-time violence following the great war.