Shloka 72
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
स्वप्ले सुप्तान्नयन्तीं तां रात्रिष्वन्यासु मारिष | ददृशुर्यो धमुख्यास्ते घ्नन्तं द्रौणिं च सर्वदा
sañjaya uvāca | svapne suptān nayantīṃ tāṃ rātriṣv anyāsu māriṣa | dadṛśur ye dhṛtamukhyās te ghnantaṃ drauṇiṃ ca sarvadā ||
ਹੇ ਮਾਣਯੋਗ! ਹੋਰ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਅਗੇਵਾਨ ਯੋਧੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮੌਤ-ਰਾਤ (ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ) ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਦਾ ਮੁੰਡੇ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਫਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਘਸੀਟਦੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਦਿੱਸਦੀ; ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁੱਤੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ। ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames dreams as ominous moral warnings: when warriors abandon vigilance and restraint, violence turns into adharma, and destruction (personified as Night-of-Death) ‘carries away’ even the mighty—especially those who are defenseless or asleep.
Sañjaya reports that leading warriors repeatedly saw terrifying dreams on other nights: a deathly Night figure dragging away sleepers and, alongside this, the image of Droṇa’s son Aśvatthāman slaughtering—foreshadowing the Sauptika night attack.