Shloka 43
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
Devanagari script
विस्फुरद्धिश्व तैद्रोंणिर्निस्त्रिंशस्पोद्यमेन च । आक्षेपणेन चैवासेस्त्रिधा रक्तोक्षितो5भवत्
Translation
ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਤੜਫਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕਣਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਚੌਫੇਰੇ ਵਾਰ ਕਰਨਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਲਹੂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।
Word by Word
विस्फुरत्twitching, jerking
विस्फुरत्:
करण
TypeVerb
Rootविस्फुर् (धातु)
Formनपुंसक, प्रथमा, एकवचन, वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle)
हस्तैःwith (their) hands
हस्तैः:
करण
TypeNoun
Rootहस्त
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
द्रोणिःDrona’s son (Ashvatthama)
द्रोणिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootद्रोणि (द्रोणपुत्र-अश्वत्थामा)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निस्त्रिंशस्यof the sword
निस्त्रिंशस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootनिस्त्रिंश
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
उद्यमेनby the raising/brandishing
उद्यमेन:
करण
TypeNoun
Rootउद्यम
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
आक्षेपणेनby the striking/throwing about (swinging)
आक्षेपणेन:
करण
TypeNoun
Rootआक्षेपण
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
असेःof the sword
असेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअसि
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
त्रिधाin three ways / threefold
त्रिधा:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा
रक्तblood (i.e., bloody)
रक्त:
TypeAdjective
Rootरक्त
Formनपुंसक, प्रथमा, एकवचन, क्त-प्रत्ययान्त (PPP) used adjectivally
उक्षितःsprinkled, drenched
उक्षितः:
TypeVerb
Rootउक्ष् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन, क्त-प्रत्ययान्त (PPP): sprinkled/bathed
अभवत्became, was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (imperfect), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes