Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

Pāṇḍya-vadha-anantaram Arjunasya Pravṛttiḥ

Arjuna’s Response and the Renewed Battle

गाण्डीवमुक्तै: कुपितो5विकर्ण- द्रौँणिं शरैः संयति निर्बिभेद । छित्त्वा तु रश्मीस्तुरगानविध्यत्‌ ते त॑ं रणादूहुरतीव दूरम्‌,क्रोधमें भरे हुए अर्जुनने गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए भेड़के कान-जैसे अग्रभागवाले बाणोंद्वारा युद्धस्थलमें द्रोणपुत्रको विदीर्ण कर डाला। घोड़ोंकी बागडोर काटकर उन्हें अत्यन्त घायल कर दिया। इससे वे घोड़े अश्वत्थामाको रणभूमिसे बहुत दूर भगा ले गये

sañjaya uvāca |

gāṇḍīvamuktaiḥ kupito 'vikarṇa-drauṇiṃ śaraiḥ saṃyati nirbibheda |

chittvā tu raśmīṃs turagān avidhyat te taṃ raṇād ūhur atīva dūram ||

ਸੰਜਯ ਬੋਲੇ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਗਾਂਡੀਵ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ, ਮੇਢੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਰਗੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਨੂੰ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਲਗਾਮਾਂ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿੱਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਘੋੜੇ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਲੈ ਭੱਜੇ।

गाण्डीवमुक्तैःby (arrows) released from the Gāṇḍīva
गाण्डीवमुक्तैः:
Karana
TypeAdjective
Rootगाण्डीव-मुक्त
FormMasculine, Instrumental, Plural
कुपितःenraged
कुपितः:
Karta
TypeAdjective
Rootकुपित
FormMasculine, Nominative, Singular
अविकर्णद्रौणिम्Drauṇi (Aśvatthāman) (as) ‘having sheep-like ears’ (i.e., with sheep-ear-shaped arrowheads)
अविकर्णद्रौणिम्:
Karma
TypeNoun
Rootअविकर्ण-द्रौणि
FormMasculine, Accusative, Singular
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
संयतिin battle
संयति:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंयत्
FormFeminine, Locative, Singular
निर्बिभेदpierced, split asunder
निर्बिभेद:
TypeVerb
Rootभिद्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
छित्त्वाhaving cut
छित्त्वा:
TypeVerb
Rootछिद्
FormAbsolutive (Gerund)
तुbut/and then
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
रश्मीन्reins
रश्मीन्:
Karma
TypeNoun
Rootरश्मि
FormMasculine, Accusative, Plural
तुरगान्horses
तुरगान्:
Karma
TypeNoun
Rootतुरग
FormMasculine, Accusative, Plural
अविध्यत्struck, pierced
अविध्यत्:
TypeVerb
Rootव्यध्
FormImperfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
तेthey (those horses)
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
तम्him (Aśvatthāman)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
रणात्from the battlefield
रणात्:
Apadana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Ablative, Singular
ऊहुःcarried, bore away
ऊहुः:
TypeVerb
Rootवह्
FormPerfect, 3rd, Plural, Parasmaipada
अतीवvery, exceedingly
अतीव:
TypeIndeclinable
Rootअतीव
दूरम्far (away)
दूरम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदूर
FormNeuter, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna
A
Aśvatthāman (Drauṇi, son of Droṇa)
G
Gāṇḍīva (bow)
A
arrows (śara)
R
reins (raśmi)
H
horses (turaga)
B
battlefield (raṇa/saṃyati)

Educational Q&A

Even amid anger, a warrior’s action can reflect discernment: Arjuna disables Aśvatthāman’s capacity to fight by targeting reins and horses, illustrating strategic restraint within the harsh demands of kṣatriya-dharma.

Sañjaya reports that Arjuna, furious, strikes Aśvatthāman with arrows from the Gāṇḍīva; then he cuts the reins and wounds the horses, which bolt and carry Aśvatthāman far away from the battlefield.