Shloka 37
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
स शरीघार्दितो नागो भीमसेनेन संयुगे | गृहरमाणो5पि नातिष्ठद् वातोद्धूत इवाम्बुद:,युद्धस्थलमें भीमसेनके बाणसमूहोंसे पीड़ित हुआ वह गजराज हवाके उड़ाये हुए बादलोंके समान रोकनेपर भी वहाँ रुक न सका ततोअन्यं रथमास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः । केकयानां महत् सैन्यं व्यधमत् सात्यकि: शरै: तत्पश्चात् विधिपूर्वक सजाकर लाये हुए दूसरे रथपर आरूढ़ हो सात्यकि अपने बाणोंद्वारा केकयोंकी विशाल सेनाका संहार करने लगे
sa śarīghārdito nāgo bhīmasenena saṁyuge | gṛhīyamāṇo 'pi nātiṣṭhad vāto'ddhūta ivāmbudaḥ || tato 'nyaṁ ratham āsthāya vidhivat kalpitaṁ punaḥ | kekayānāṁ mahat sainyaṁ vyadhamat sātyakiḥ śaraiḥ ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਉਹ ਗਜਰਾਜ ਰੋਕਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਠਹਿਰ ਨਾ ਸਕਿਆ; ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਡਾਏ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਉਹ ਅੱਗੇ ਹੀ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੇਕਯਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in war’s disorder, the text highlights two contrasting truths: uncontrolled momentum (the elephant swept like a wind-driven cloud) and the insistence on disciplined action (Sātyaki remounts a properly prepared chariot). It suggests that duty and procedure are upheld as ethical anchors amid violence.
Bhīma’s arrow volleys panic and drive an elephant-lord so that it cannot be restrained. Immediately after, Sātyaki mounts a newly readied chariot and begins routing the large Kekaya force with his arrows.