Shloka 82
धृष्टद्युम्नस्य द्रोणरथारोহণं सात्यकेः प्रतिरक्षणं च | Dhrishtadyumna Boards Droṇa’s Chariot; Sātyaki’s Counter-Protection
आत्मानमेव गर्हैयं यदहं वै सुदुर्बलान् । युष्मानाज्ञाय निर्यातों भीरूनकृतनिश्चयान्,“मैं अपनी ही निन््दा करूँगा; क्योंकि आपलोगोंको अत्यन्त दुर्बल, डरपोक और सुदृढ़ निश्चयसे रहित जानकर भी मैं (अभिमन्युको आपलोगोंके भरोसे छोड़कर) अन्यत्र चला गया
ātmānam eva garhayiṃ yad ahaṃ vai sudurbalān | yuṣmān ājñāya niryāto bhīrūn akṛtaniścayān ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਡਰਪੋਕ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਂ ਅਭਿਮਨ੍ਯੂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਭਰੋਸੇ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral accountability: knowing others are unfit for a duty yet entrusting them with it is a failure of judgment, for which one must accept personal blame.
Sañjaya reports a moment of remorse: the speaker condemns himself for leaving Abhimanyu dependent on companions he regarded as weak, fearful, and lacking resolve.