Shloka 52
Bhagadatta’s Advance, the Saṃśaptaka Challenge, and Arjuna’s Counterstrike (द्रोणपर्व, अध्याय २६)
समघ्नज्छरवर्षेण रथस्थो5न्तकसंनिभ: । तब आकृतीपुत्र रुचिपर्वने तुरंत ही उस हाथीपर आक्रमण किया। वह रथपर बैठकर साक्षात् यमराजके समान जान पड़ता था। उसने बाणोंकी वर्षासे उस हाथीको गहरी चोट पहुँचायी ।। ५१ $ ।। ततः स रुचिपर्वाणं शरेणानतपर्वणा
sa-maghna-cchara-varṣeṇa ratha-stho 'ntaka-sannibhaḥ | tataḥ ākṛtī-putraḥ ruci-parvaṇe tūrṇaṃ hi tasmin hastini ākrāmat | sa ratha-upaviṣṭaḥ sākṣād yama-rāja-samaḥ iva pratibhāti | sa bāṇa-varṣeṇa taṃ hastinaṃ gāḍhaṃ vyathayām āsa || 51 || tataḥ sa ruci-parvāṇaṃ śareṇānata-parvaṇā …
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ— ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਉਹ ਯੋਧਾ ਅੰਤਕ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਰੁਚਿਪਰਵਨ ਦੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਘਣੀ ਤੀਰ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਾਇਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਮਾਨੋ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਯਮ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਪੀੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧੇ, ਸੁਘੜ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਰੁਚਿਪਰਵਨ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the Mahābhārata’s recurring ethical tension: in war, a kṣatriya’s duty is to fight decisively, yet the narrative frames such prowess through death-imagery (Antaka/Yama), reminding the listener that violence inevitably invokes mortality and moral consequence.
Sañjaya describes a chariot-warrior who swiftly assaults Ruciparvan’s war-elephant with a thick shower of arrows, appearing like Death itself; the passage then continues by noting that he next strikes Ruciparvan with a straight, well-made arrow.