Mahabharata 7.149.54 — Drona Parva, Adhyaya 149, Shloka 54
अलंबलवधः (Alaṃbala-vadhaḥ) / The Slaying of Alaṃbala and the Advance toward Karṇa
तयोरनवरयो राजन् सारथ्यं दारुकस्य च । महाराज! उन दोनोंका वह संग्राम देखकर सबके चित्तमें मोह छा गया। राजन! सभी दर्शकके समान उन दोनों नरश्रेष्ठ वीरोंके उस अतिमानव युद्धको और दारुकके सारथ्य कर्मको देखने लगे। हाथी, घोड़े, रथ और मनुष्योंसे युक्त वह चतुरंगिणी सेना भी युद्धसे उपरत हो गयी थी ।।
sañjaya uvāca | tayor anavarayo rājan sārathyaṃ dārukasya ca | tayor yuddhaṃ mahārāja dṛṣṭvā sarveṣu cetasu mohaḥ samajāyata | sarve darśakavat te tu tayor naraśreṣṭhayor yuddham atimānuṣam | dārukasya ca sārathyakarma paśyantaḥ samupāviśan | hastyaśvarathapattibhir yuktā catur-aṅgiṇī camūr api yuddhād uparatābhavat || gatapratyāgatāvṛttair maṇḍalaiḥ saṃnivartanaiḥ | dārukasya rathasthasya rathacaryā-viśeṣataḥ | ākāśasthā devagandharvadānavāś ca vismitāḥ | karṇasātyakiyuddhaṃ draṣṭuṃ susamāhitā babhūvuḥ | ubhau balavatau vīrau raṇabhūmau parasparaṃ spardhamānau svasvamitrasya kṛte parākramaṃ pradarśayām āsa tu ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਮੁਕਾਬਲਾ ਅਤੇ ਦਾਰੁਕ ਦਾ ਸਾਰਥੀ-ਕੌਸ਼ਲ ਸਭ ਦੇ ਚਿੱਤ ਉੱਤੇ ਮੋਹ ਛਾ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜ, ਦਰਸ਼ਕ ਮੰਤ੍ਰਮੁਗਧ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੋ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਅਤਿਮਾਨਵੀ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਦਾਰੁਕ ਦੀ ਲਗਾਮ ਉੱਤੇ ਅਦਭੁਤ ਪਕੜ ਇਕਟਕ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਪੈਦਲ—ਚਤੁਰੰਗੀਣੀ ਸੈਨਾ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਉਪਰਤ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਰਥ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਤ-ਪਿੱਛੇ ਹਟਤ, ਘੁੰਮਾਵ, ਚੱਕਰਦਾਰ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਮੁੜਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਦਾਰੁਕ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ਸਥ ਦੇਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਕਰਣ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਦੇ ਦੁੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਵੀਰ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਤਿਸਪਰਧਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਲਈ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿਖਾ ਰਹੇ ਸਨ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how extraordinary skill and valor can overwhelm even a battlefield, drawing all minds into moha (stunned fascination). Ethically, it underscores the warrior ideal of displaying parākrama not for private gain but for one’s mitra—loyalty and duty to allies—while also warning that spectacle can momentarily suspend discernment and action.
Sañjaya describes a climactic duel between Karṇa and Sātyaki. Daruka’s exceptional chariot-driving—advances, retreats, circles, and reversals—astonishes even celestial beings. The fighting pauses as soldiers and spectators alike stop to watch the superhuman contest.
Ask anything about this verse
Curious about the meaning, context, or a word? Ask, and continue the conversation in the Vedapath app.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.