Shloka 12
Śaineya’s Breakthrough and Reunion with Arjuna (शैनेयस्य समागमः)
प्रभिन्नकरटैश्वैव द्विरदैरावृतं महत् । यदहन्यत मे सैन्यं किमन्यद् भागधेयत:,गण्डस्थलसे मद बहानेवाले गजराजोंद्वारा आवृत यह मेरी विशाल वाहिनी यदि शत्रुओंद्वारा मारी गयी है तो इसमें भाग्यके सिवा दूसरा क्या कारण हो सकता है?
prabhinnakaraṭaiś caiva dviradair āvṛtaṃ mahat | yad ahanyata me sainyaṃ kim anyad bhāgadhayataḥ ||
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕਪੋਲਾਂ ਤੋਂ ਮਦ ਝਾਰਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਗਜਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਮੇਰੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਜੇ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੱਟ ਮਾਰੀ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਗ੍ਯ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a common Mahabharata tension between human effort and daiva (destiny): even strong worldly protections (like elephant corps) can fail, prompting reflection on the limits of power and the role of fate shaped by prior karma.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava forces—despite being heavily protected by rutting war-elephants—have been slaughtered by the enemy, and he attributes this catastrophic reversal to bhāgadhaya (destiny).