Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

धर्मराजस्य चिन्ता, भीमसेनप्रेषणम्, द्रोणानीकप्रवेशप्रयत्नः

Yudhiṣṭhira’s Anxiety and the Dispatch of Bhīma; Attempted Breakthrough into Droṇa’s Formation

जैसे क्रोधमें भरे हुए यमराजको रोकना असम्भव है, उसी प्रकार आगे बढ़ते हुए समस्त शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ महाबाहु अर्जुनको आपके सैनिक रोक न सके ।। विद्राव्य तु ततः सैन्यं पाण्डव: शत्रुतापन: । यथा मृगगणान्‌ सिंह: सैन्धवार्थे व्यलोडयत्‌,जैसे सिंह मृगोंके झुंडको खदेड़ता हुआ उन्हें मथ डालता है, उसी प्रकार शत्रुओंको संताप देनेवाले पाण्डुकुमार अर्जुन आपकी सेनाको खदेड़-खदेड़कर मारने और मथने लगे

sañjaya uvāca | vidrāvya tu tataḥ sainyaṃ pāṇḍavaḥ śatrutāpanaḥ | yathā mṛgagaṇān siṃhaḥ saindhavārthe vyaloḍayat ||

ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਤਦ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਂਡਵ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਤੇਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ, ਸੈੰਧਵ (ਜਯਦ੍ਰਥ) ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕੁਚਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਹੰਕਾ ਕੇ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

विद्राव्यhaving routed / having put to flight
विद्राव्य:
Karma
TypeVerb
Rootविद्राव् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
तुbut
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
ततःthen / thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
सैन्यम्the army
सैन्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formneuter, accusative, singular
पाण्डवःthe Pandava (Arjuna)
पाण्डवः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
शत्रुतापनःscorcher of enemies
शत्रुतापनः:
Karta
TypeAdjective
Rootशत्रुतापन (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
यथाas / just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
मृगगणान्herds of deer (groups of animals)
मृगगणान्:
Karma
TypeNoun
Rootमृगगण (प्रातिपदिक)
Formmasculine, accusative, plural
सिंहःa lion
सिंहः:
Karta
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
सैन्धव-अर्थेfor the sake of the Saindhava (Jayadratha) / in the matter of Saindhava
सैन्धव-अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसैन्धव + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formmasculine, locative, singular
व्यलोडयत्he churned up / crushed / scattered (them)
व्यलोडयत्:
TypeVerb
Rootवि + लुड्/लोड् (धातु)
Formimperfect (लङ्), 3rd, singular, parasmaipada

संजय उवाच

S
Sañjaya
A
Arjuna (Pāṇḍava)
S
Saindhava (Jayadratha)
K
Kaurava army (your army)
L
lion (simile)
H
herd of deer (simile)

Educational Q&A

The verse highlights purposeful force guided by duty: Arjuna’s ferocity is portrayed as disciplined and goal-oriented—directed toward confronting Saindhava (Jayadratha) after a grave provocation—illustrating how, in the epic’s war-ethics, righteous intent and responsibility frame even overwhelming violence.

Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna routs the Kaurava forces and devastates them while advancing with a single objective: reaching Saindhava (Jayadratha). The poet intensifies the scene through the lion-versus-deer simile to convey the imbalance of power and the panic in the ranks.