Shloka 196
भीष्मपर्व — अध्याय ९६: सौभद्रस्य आक्रमणम्, अलम्बुसस्य प्रतिविधानम्
Abhimanyu’s assault; Alambusa’s counter-engagement
तावकानां परेषां च संग्रामेष्वनिवर्तिनाम् | महाराज! उस समय रक्षकोंद्वारा सब ओरसे घिरे हुए घटोत्कचको छोड़कर संग्राममें कभी पीठ न दिखानेवाले आपके तथा शत्रुपक्षेके उन महामनस्वी योद्धाओंमें भारी युद्ध छिड़ गया
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca saṃgrāmeṣv anivartinām | mahārāja! us samaya rakṣakair dvārā sarvato ghirā huye ghaṭotkaca-ko chhoḍakara saṃgrāmeṃ kabhī pīṭha na dikhāne-vāle āpake tathā śatru-pakṣa ke un mahāmanasvī yoddhāoṃ meṃ bhārī yuddha chiḍa gayā |
ਮਹਾਰਾਜ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਿਰੇ ਘਟੋਤਕਚ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਦੇ ਉਹ ਮਹਾਮਨਸਵੀ ਯੋਧੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਪਏ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the kṣatriya ideal of steadfastness in battle—warriors who do not retreat (anivartin) and do not 'show their back'—framing courage and resolve as a valued martial ethic, even amid the tragic inevitability of war.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that, apart from the episode involving Ghaṭotkaca being encircled by protectors, a major clash breaks out between the Kaurava forces and the opposing army—both sides composed of determined, high-spirited fighters.