Shloka 70
भीष्मस्य भीमसेन-निरोधः
Bhīṣma checks Bhīmasena; matched engagements intensify
सृष्टवा संकर्षणं देवं स्वयमात्मानमात्मना । कृष्ण त्वमात्मनासाक्षी: प्रद्मुम्नं चात्मसम्भवम्
sṛṣṭvā saṅkarṣaṇaṃ devaṃ svayam ātmānam ātmanā | kṛṣṇa tvam ātmanā sākṣīḥ pradyumnaṃ cātma-sambhavam ||
ਭੀਸ਼ਮ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੋਂ ਆਤਮ-ਸੰਭਵ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਤੂੰ ਹੀ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈਂ—ਸਵਯੰਸਿੱਧ, ਸਵਯੰਭੂ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਦਾ ਆਦਿਕਾਰਣ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents Kṛṣṇa as the self-existent inner witness (sākṣī) who manifests divine forms from his own essence. Ethically and devotionally, it grounds reverence in the idea that the supreme source is self-caused and sustains order (dharma) through purposeful self-manifestation.
Bhīṣma addresses Kṛṣṇa with theological praise, describing how Kṛṣṇa manifests Saṅkarṣaṇa and brings forth Pradyumna from himself. The statement functions as a recognition of Kṛṣṇa’s supreme status and his role as the underlying witness amid the war narrative.