Shloka 5
Dhṛtarāṣṭra’s Anxiety and Bhīṣma’s Theological Explanation of Pāṇḍava Invincibility
Book 6, Chapter 61
द्रवद्धिरथ भग्नैश्व परिवर्तद्धिरेव च । पाण्डवै: कौरवेयैश्व न प्राज्ञायत किंचन,तदनन्तर क्षत-विक्षत होकर भागते और पुनः लौटकर सामना करते हुए पाण्डवों तथा कौरवोंके सैनिकोंको कुछ भी सूझ नहीं पड़ता था
dravaddhi ratha-bhagnaiś ca parivartaddhir eva ca | pāṇḍavaiḥ kauraveyaiś ca na prājñāyata kiñcana ||
ਰਥ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ—ਕੁਝ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤੇ ਕੁਝ ਮੁੜ ਕੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਖ਼ਮੀ-ਖ਼ੂਨਾਲੂ ਹੋ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੁੱਝਦਾ ਸੀ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੋਰ ਉਲਝਣ ਸੀ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral and practical cost of war: once violence escalates, clarity and discernment collapse for both sides, and the battlefield becomes a realm of confusion where even right judgment is obscured.
Sañjaya reports that the fighting has become intensely disordered—chariots rush, break, and turn back; wounded troops flee and then re-engage—so that neither the Pāṇḍava nor Kaurava forces can clearly perceive what is happening.