Shloka 4
Abhimanyu’s Assault on Bhīṣma’s Screen; Banner-Felling and Reinforcements (सौभद्र-भीष्म-समरः)
हे भारत! सभी मनुष्योंकी श्रद्धा उनके अन्तःकरणके अनुरूप होती है। यह पुरुष श्रद्धामय है, इसलिये जो पुरुष जैसी श्रद्धावाला है, वह स्वयं भी वही हैः ३ ।।
arjuna uvāca | he bhārata sarva-manuṣyāṇāṁ śraddhā teṣāṁ antaḥkaraṇa-anurūpā bhavati | ayaṁ puruṣaḥ śraddhā-mayaḥ | tasmāt yādṛśī śraddhā yasya sa eva saḥ || (tataḥ) bhagavān uvāca | yajante sāttvikā devān yakṣa-rakṣāṁsi rājasāḥ | pretān bhūta-gaṇān anye yajante tāmasā janāḥ ||
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਸਭ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ-ਮਯ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ਰਧਾ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ— ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਸ ਲੋਕ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਤਾਮਸ ਲੋਕ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਤੇ ਭੂਤ-ਗਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
अजुन उवाच
Educational Q&A
Faith (śraddhā) mirrors one’s inner constitution and, through repeated orientation and worship, shapes what one becomes. The guṇas are visible through the objects of reverence: sattva tends toward devas, rajas toward power-oriented beings like yakṣas and rākṣasas, and tamas toward pretas and bhūtas.
In the Gītā dialogue on the battlefield, Arjuna raises a psychological-ethical observation about faith and identity. Kṛṣṇa answers by classifying worship according to the three guṇas, giving Arjuna a practical way to discern inner tendencies by outward religious orientation.