Shloka 2
Nirmaryāda-saṃgrāma-varṇana — The Unbounded Clash and Bhīṣma’s Rallying Presence
अहिंसा: सत्यमक्रोधस्त्याग:: शान्तिरपैशुनम्र । दयाएँ भूतेष्वलोलुप्त्व॑ मार्दव॑* हवीरचापलम्:
arjuna uvāca | ahiṃsā satyam akrodhas tyāgaḥ śāntir apaiśunam | dayā bhūteṣv aloluptvaṃ mārdavaṃ hrīr acāpalam ||
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚਾਈ, ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਅਭਾਵ, ਤਿਆਗ, ਅੰਤਰ-ਸ਼ਾਂਤੀ, ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਵਿਰਤੀ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਇਆ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਲੋਭ-ਆਸਕਤੀ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਕੋਮਲਤਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਰੁੱਧ ਆਚਰਨ ਉੱਤੇ ਲਾਜ, ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਅਚੰਚਲ ਥਿਰਤਾ—ਇਹੀ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse enumerates foundational dharmic virtues—non-harm, truth, freedom from anger, renunciation, inner peace, non-slander, compassion, non-greed, gentleness, moral conscience, and steadiness—presenting an ethical profile that governs body, speech, and mind.
In the Bhīṣma Parva’s instructional context, Arjuna voices a compact catalogue of virtues, framing the moral discipline expected of a righteous person even amid the pressures surrounding the Kurukṣetra war.