Shloka 38
Bhīṣma-nipāta-saṃvāda — Sañjaya’s Report of Bhīṣma’s Fall (भीष्मनिपातसंवादः)
Devanagari script
रक्ष्ममाण: कथं वीरैगोप्यमानाश्न तेन ते । दुर्जयानामनीकानि नाजयंस्तरसा युधि
Translation
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਬੋਲੇ— ਜਦ ਮੇਰੇ ਪੱਖ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਸਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਦੀਆਂ ਦੁर्जਯ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪਰਾਜਿਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ?
Word by Word
रक्ष्यमाणाःbeing protected
रक्ष्यमाणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootरक्ष् (धातु)
FormMasculine, Nominative, Plural, शानच् (वर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदभावः)
कथम्how
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
वीरैःby heroes/warriors
वीरैः:
Karana
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Instrumental, Plural
गोप्यमानाःbeing guarded
गोप्यमानाः:
Karta
TypeAdjective
Rootगुप् (धातु)
FormMasculine, Nominative, Plural, शानच् (वर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदभावः)
अथthen/indeed
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
तेनby him/thereby
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
FormMasculine, Nominative, Plural
दुर्जयानाम्of the hard-to-conquer
दुर्जयानाम्:
Sambandha
TypeAdjective
Rootदुर्जय
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
अनीकानिarmies/battalions
अनीकानि:
Karma
TypeNoun
Rootअनीक
FormNeuter, Accusative, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अजयन्they conquered/defeated
अजयन्:
TypeVerb
Rootजि (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, Third, Plural
तरसाwith speed/impetuosity
तरसा:
Karana
TypeNoun
Rootतरस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
युधिin battle
युधि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुध्
FormFeminine, Locative, Singular
Speaker
धृतराष्ट उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes