Mahabharata — Ashvamedhika Parva, Shloka 49
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
रूक्ष: शीतस्तथैवोष्ण: स्निग्धो विशद एव च
rūkṣaḥ śītastathaivoṣṇaḥ snigdho viśada eva ca
ਵਾਯੂ-ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਸਪਰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਰੂਖਾ, ਠੰਢਾ, ਗਰਮ, ਸਨਿਗਧ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਦ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੱਤਵਦਰਸ਼ੀ, ਧਰਮਜਾਣੂ, ਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਯੂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼-ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse frames sensory experience (especially touch) as analyzable into distinct qualities and presents this analysis as a disciplined, authoritative teaching transmitted by realized and dharma-knowing sages—linking correct knowledge of nature with ethical and scriptural order.
Vāyu-deva is speaking in a didactic context, enumerating and characterizing the tactile qualities associated with the wind principle, while affirming that such classification has been properly taught by accomplished Brahmin sages.