Shloka 423
Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
एवं दशविधो ज्ञेय: पार्थिवो गन्ध इत्युत । इष्ट (सुगन्ध), अनिष्ट (दुर्गन््ध), मधुर, अम्ल, कटु, निहारी (दुरतक फैलनेवाली), मिश्रित, स्निग्ध, रूक्ष और विशद--ये पार्थिव गन्धके दस भेद समझने चाहिये
evaṁ daśavidho jñeyaḥ pārthivo gandha ity uta | iṣṭaḥ (sugandhaḥ), aniṣṭaḥ (durgandhaḥ), madhuraḥ, amlaḥ, kaṭuḥ, nihārī (dūratakaphailanavālī), miśritaḥ, snigdhaḥ, rūkṣaḥ ca viśadaḥ—ete pārthiva-gandhasya daśa bhedā jñeyāḥ |
ਵਾਯੁ-ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਥਿਵ ਗੰਧ ਦਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਟ (ਸੁਗੰਧ) ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਟ (ਦੁਰਗੰਧ), ਮਧੁਰ, ਅਮਲ, ਕਟੁ, ਨਿਹਾਰੀ (ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ), ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ, ਸਨਿਗਧ, ਰੂਖ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਦ—ਇਹ ਧਰਤੀ-ਜਨਿਤ ਗੰਧ ਦੇ ਦਸ ਭੇਦ ਹਨ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse classifies the earth-element’s sensory property—smell—into ten recognizable types, training discernment of material qualities as part of a broader philosophical/educational exposition.
Vāyu-deva is speaking in a didactic context, enumerating and defining categories of ‘earthly odor’ to instruct the listener in the analysis of elemental and sensory properties.