Shloka 18
कālacakra-वर्णनम् तथा āśrama-धarma-निरूपणम्
The Wheel of Time and the Norms of the Āśramas
Devanagari script
न पाणिपादचपलो न नेत्रचपलो मुनि: । न च वागड्भचपल इति शिष्टस्य गोचर:
Translation
ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਹੱਥ-ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਤਿਆਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਅਰਥਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੋਈ ਅਨੁਚਿਤ ਕਰਮ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਵੇ। ਇਹੀ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਵ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
पाणि-पाद-चपलःrestless with hands and feet
पाणि-पाद-चपलः:
Karta
TypeAdjective
Rootपाणि-पाद-चपल
FormMasculine, Nominative, Singular
नnor
न:
TypeIndeclinable
Rootन
नेत्र-चपलःrestless with the eyes
नेत्र-चपलः:
Karta
TypeAdjective
Rootनेत्र-चपल
FormMasculine, Nominative, Singular
मुनिःsage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
नand not
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
वाक्-अङ्ग-चपलःrestless in speech and body/limbs
वाक्-अङ्ग-चपलः:
Karta
TypeAdjective
Rootवाक्-अङ्ग-चपल
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
शिष्टस्यof the well-behaved/learned (person)
शिष्टस्य:
TypeNoun
Rootशिष्ट
FormMasculine, Genitive, Singular
गोचरःrange/sphere (of conduct)
गोचरः:
Karta
TypeNoun
Rootगोचर
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वायुदेव उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes