Shloka 2
Brahmā’s Enumeration of Primacies (Ādi) and the Supremacy of Knowledge
Jñāna
Devanagari script
अह: पूर्व ततो रात्रिमासा: शुक्लादय: स्मृता: । श्रवणादीनि ऋक्षाणि ऋतव: शिशिरादय:,पहले दिन है फिर रात्रि; (अतः दिन रात्रिका आदि है। इसी प्रकार) शुक्लपक्ष महीनेका, श्रवण नक्षत्रोंका और शिशिर ऋतुओंका आदि है
Transliteration
ahaḥ pūrvaṃ tato rātrimāsāḥ śuklādayaḥ smṛtāḥ | śravaṇādīni ṛkṣāṇi ṛtavaḥ śiśirādayaḥ ||
Translation
ਵਾਯੂ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ, ਫਿਰ ਰਾਤ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ; ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਸਿਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Word by Word
अहःday
अहः:
Karta
TypeNoun
Rootअहन्
FormNeuter, Nominative, Singular
पूर्वम्first/earlier
पूर्वम्:
TypeIndeclinable
Rootपूर्व
ततःthen/thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
रात्रिम्night
रात्रिम्:
Karma
TypeNoun
Rootरात्रि
FormFeminine, Accusative, Singular
मासाःmonths
मासाः:
Karta
TypeNoun
Rootमास
FormMasculine, Nominative, Plural
शुक्लादयःbeginning with the bright (fortnight), i.e., the bright etc.
शुक्लादयः:
Karta
TypeNoun
Rootशुक्लादि
FormMasculine, Nominative, Plural
स्मृताःare remembered/are regarded (as)
स्मृताः:
TypeVerb
Rootस्मृ
Formक्त, Masculine, Nominative, Plural, Passive (past participle)
श्रवणादीनिbeginning with Śravaṇa (nakṣatra), i.e., Śravaṇa etc.
श्रवणादीनि:
Karta
TypeNoun
Rootश्रवणादि
FormNeuter, Nominative, Plural
ऋक्षाणिlunar mansions/constellations (nakṣatras)
ऋक्षाणि:
Karta
TypeNoun
Rootऋक्ष
FormNeuter, Nominative, Plural
ऋतवःseasons
ऋतवः:
Karta
TypeNoun
Rootऋतु
FormMasculine, Nominative, Plural
शिशिरादयःbeginning with Śiśira (season), i.e., Śiśira etc.
शिशिरादयः:
Karta
TypeNoun
Rootशिशिरादि
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
वायुदेव उवाच
Characters & Entities
V
Vāyu (Vāyudeva)Ś
Śravaṇa (nakṣatra)Ś
Śiśira (season)Ś
Śukla-pakṣa (bright fortnight)N
Nakṣatras (ṛkṣāṇi)S
Seasons (ṛtavaḥ)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes