Shloka 13
Rajo-guṇa-nirdeśa — Brahmā’s Enumeration of Rajasic Dispositions
दम्भो दर्पो5थ रागश्न भक्ति: प्रीति: प्रमोदनम् । द्यूतं च जनवादश्न सम्बन्धा: स्त्रीकृताश्न ये
vāyudeva uvāca | dambho darpo 'tha rāgaś ca bhaktiḥ prītiḥ pramodanam | dyūtaṃ ca janavādaś ca sambandhāḥ strīkṛtāś ca ye, vipragaṇa |
ਵਾਯੁਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪਖੰਡ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਗ; ਕਾਮਨਾ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਗਤੀ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਲਾਸੀ ਪ੍ਰਮੋਦ; ਜੂਆ; ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਝਗੜਾਲੂ ਬੋਲ; ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਸੰਬੰਧ ਵਧਾਉਣਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸਭਾ! ਇਹ ਸਭ ਰਜੋਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse classifies certain behaviors and mental tendencies—hypocrisy, pride, passion, pleasure-seeking, gambling, contentious speech, and woman-centered entanglements—as expressions of rajas, the agitating quality that fuels desire, restlessness, and ethically compromising conduct.
Vāyudeva is instructing a gathering of brāhmaṇas by enumerating traits that characterize the rajasic disposition, as part of a broader teaching that distinguishes dispositions (guṇas) and their moral-spiritual consequences.