Mahabharata — Ashvamedhika Parva, Shloka 14
Cāturhotra as Inner Sacrifice (Yoga-Yajña) and Nārāyaṇa Recitation
गुणवत्पावको महां दीव्यते5न्त:शरीरग: । जो मनसे अवगत होता है
brāhmaṇa uvāca | guṇavat pāvako mahān dīvyate 'ntaḥśarīragaḥ | yogayajñaḥ pravṛtto me jñānavallīprado 'dbhutaḥ | prāṇastotraḥ apānaśastraḥ sarvatyāgasudakṣiṇaḥ |
ਮੇਰੇ ਦੇਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਣਵਾਨ ਮਹਾਨ ਪਾਵਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਯੋਗ-ਰੂਪੀ ਯੱਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ-ਲਤਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਸਤੋਤਰ ਹੈ, ਅਪਾਨ ਹੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰਬ-ਤਿਆਗ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਹੈ।
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
True sacrifice can be internalized: by restraining the senses and mind, one offers sense-objects back into disciplined awareness, making the self the altar. The ‘fire’ is the Supreme Self shining within, and the highest sacrificial gift is total renunciation.
A Brahmin speaker describes his spiritual practice as a ‘yoga-sacrifice.’ He reinterprets Vedic ritual elements symbolically—prāṇa as the chant, apāna as the implement, and renunciation as the dakṣiṇā—asserting that through this inner rite the Supreme Self becomes manifest within him.