Adhyaya 34
Āśramamaṇḍala-darśana and Ṛṣi-samāgama (Observation of the Hermitage Precinct and the Assembly of Sages)
Upa-parva: Āśramamaṇḍala-darśana (Forest Hermitage Observations and Reception of the Pāṇḍavas)
Vaiśaṃpāyana reports that a night passes auspiciously in the hermitage, filled with dharma- and artha-themed conversations. The Pāṇḍavas, setting aside luxurious bedding, sleep upon the earth near their mother, mirroring Dhṛtarāṣṭra’s austere regimen by adopting the same food and mode of living. At dawn, after completing morning rites, the Kuntī-putra with his brothers surveys the āśrama precinct by Dhṛtarāṣṭra’s permission, observing lit vedīs, maintained fires, and sages attending the ritual order. The hermitage is depicted through sensory and ecological markers—flowers, smoke from rites, learned Vedic recitations, abundant fruits and roots, and unafraid herds and birds whose calls ornament the scene. The king (in this context, the visiting royal figure) donates ritual and ascetic implements—golden and udumbara vessels, skins, ladles, kamaṇḍalus, pots, and metal utensils—distributing whatever is desired by the ascetics. Returning, he sees Dhṛtarāṣṭra seated calmly with Gāndhārī, and Kuntī standing nearby in a posture of disciplined reverence. Formal greetings follow: the visitor states his name, receives permission to sit, and the Pāṇḍavas take seats by royal instruction. Then great ṛṣis arrive, including Vyāsa surrounded by disciples; the assembly rises to honor them, and Vyāsa is offered a prepared seat, after which the other eminent brāhmaṇas sit with his consent.
Chapter Arc: जनमेजय के मन में एक तीव्र आकांक्षा उठती है—यदि व्यास प्रसन्न हों तो वे उसे भी उसके पिता परीक्षित का साक्षात् दर्शन करा दें, उसी रूप-वेष-वय में, ताकि वह श्रद्धा सहित सब कुछ देख सके। → वैशम्पायन के कथन में धृतराष्ट्र के तपोमार्ग और व्यास-कृपा का स्मरण आता है—राजधर्म, ब्रह्मविद्या और बुद्धि-निश्चय की उपलब्धि; विदुर का तपोबल से सिद्धि को प्राप्त होना। इन उदाहरणों से जनमेजय की चाह और भी प्रखर होती है, पर साथ ही प्रश्न उठता है कि क्या मृत पिता का दर्शन धर्मसम्मत और संभव है। → जनमेजय व्यास से वर माँगता है—‘ममापि वरदो व्यासो दर्शयेत् पितरं यदि’—और अपने संकल्प को दृढ़ करते हुए कहता है कि ऋषिमुख्य की प्रसाद-कृपा से उसका काम सिद्ध हो। → कथा-प्रवाह में जनमेजय का विनय, श्रद्धा और निश्चय स्थापित होता है; वह धर्मपक्षधर, सद्वृत्त-रुचि वाले महापुरुषों को नमस्कार करने की बात स्वीकारता है और शेष कथा के लिए वैशम्पायन से प्रश्न करता है। अध्याय का समापन ‘पुत्रदर्शनपर्व’ के भीतर इस प्रसंग को अगले चरण की ओर मोड़ देता है। → व्यास की कृपा से जनमेजय को अपने पिता परीक्षित का दर्शन वास्तव में कैसे और किस विधान से होगा—यह अगले अध्याय में खुलता है।
Shlokas
Verse 1
/ ३- क्योंकि वह इन्द्रियोंका विषय नहीं रहा। २- क्योंकि उसके लिये मुझे जाननेका कोई कारण नहीं रहा। पजञ्चत्रिशो<ड्ध्याय: व्यासजीकी कृपासे जनमेजयको अपने पिताका दर्शन प्राप्त होना वैशम्पायन उवाच अदृष्टवा तु नृपः पुत्रान् दर्शन प्रतिलब्धवान् । ऋषे: प्रसादात् पुत्राणां स्वरूपाणां कुरूद्गबह,वैशम्पायनजी कहते हैं--कुरुश्रेष्ठ जनमेजय! राजा धृतराष्ट्रने पहले कभी अपने पुत्रोंको नहीं देखा था, परंतु महर्षि व्यासके प्रसादसे उन्होंने उनके स्वरूपका दर्शन प्राप्त कर लिया
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 2
स राजा राजघधर्मश्नि ब्रह्मोपनिषदं तथा । अवाप्तवान्नरश्रेष्ठो बुद्धिनिश्चयमेव च,उन नरश्रेष्ठ राजा धृतराष्ट्रने राजधर्म, ब्रह्मविद्या तथा बुद्धिका यथार्थ निश्चय भी पा लिया था। महाज्ञानी विदुरने तो अपने तपोबलसे सिद्धि प्राप्त की थी; परंतु धृतराष्ट्रने तपस्वी व्यासका आश्रय लेकर सिद्धिलाभ किया था
ਉਹ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸੰਬੰਧੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।
Verse 3
विदुरश्न महाप्राज्ञो ययौ सिद्धि तपोबलात् । धृतराष्ट्र: समासाद्य व्यासं चैव तपस्विनम्,उन नरश्रेष्ठ राजा धृतराष्ट्रने राजधर्म, ब्रह्मविद्या तथा बुद्धिका यथार्थ निश्चय भी पा लिया था। महाज्ञानी विदुरने तो अपने तपोबलसे सिद्धि प्राप्त की थी; परंतु धृतराष्ट्रने तपस्वी व्यासका आश्रय लेकर सिद्धिलाभ किया था
ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਤਪਸਵੀ ਵਿਆਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹੀ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।
Verse 4
जनमेजय उवाच ममापि वरदो व्यासो दर्शयेत् पितरं यदि । तद्रूपवेषवयसं श्रद्दध्यां सर्वमेव ते
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਜੇ ਵਰਦਾਤਾ ਵਿਆਸ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਸਭ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 5
प्रियं मे स्थात् कृतार्थश्व॒ स्यामहं कृतनिश्चय: । प्रसादादृषिमुख्यस्य मम काम: समृध्यताम्
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਉਹ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ। ਉਸ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ।
Verse 6
जनमेजयने कहा--ब्रह्मन! यदि वरदायक भगवान् व्यास मुझे भी मेरे पिताका उसी रूप, वेश और अवस्थामें दर्शन करा दें तो मैं आपकी बतायी हुई सारी बातोंपर विश्वास कर सकता हूँ। उस अवस्थामें मैं कृतार्थ होकर दृढ़ निश्चयको प्राप्त हो जाऊँगा। इससे मेरा अत्यन्त प्रिय कार्य सिद्ध होगा। आज मुनिश्रेष्ठ व्यासजीके प्रसादसे मेरी इच्छा भी पूर्ण होनी चाहिये ।। सौतिरुवाच इत्युक्तवचने तस्मिन् नृपे व्यास: प्रतापवान् । प्रसादमकरोद् धीमानानयच्च परीक्षितम्,सौति कहते हैं--राजा जनमेजयके इस प्रकार कहनेपर परम प्रतापी बुद्धिमान महर्षि व्यासने उनपर भी कृपा की। उन्होंने राजा परीक्षित्को उस यज्ञभूमिमें बुला दिया
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੇ ਵਰਦਾਤਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਉਸੇ ਰੂਪ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਸਕਾਂਗਾ। ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੇਰਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੌਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਤਾਪੀ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।
Verse 7
ततस्तद्रूपवयसमागतं नृपतिं दिव: । श्रीमन्तं पितरं राजा ददर्श जनमेजय:,स्वर्गसे उसी रूप और अवस्थामें आये हुए अपने तेजस्वी पिता राजा परीक्षित्का भूपाल जनमेजयने दर्शन किया
ਤਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਉਸੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਆਪਣੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।
Verse 8
शमीकं च महात्मानं पुत्र तं चास्य शुद्धिणम् । अमात्या ये बभूवुश्च राज्ञस्तांश्व॒ ददर्श ह,उनके साथ ही महात्मा शमीक और उनके पुत्र शृंगी ऋषि भी थे। राजा परीक्षित॒के जो मन्त्री थे, उनका भी जनमेजयने दर्शन किया
ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਮੀਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧਾਚਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਜੋ ਮੰਤਰੀ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।
Verse 9
ततः सो5वभृथे राजा मुदितो जनमेजय: । पितरं स्नापयामास स्वयं सस््नौ च पार्थिव:,(परीक्षिदपि तत्रैव बभूव स तिरोहितः ।) तदनन्तर राजा जनमेजयने प्रसन्न होकर यज्ञान्तस्नानके समय पहले अपने पिताको नहलाया; फिर स्वयं स्नान किया। फिर राजा परीक्षित् वहीं अन्तर्धान हो गये
ਫਿਰ ਅਵਭ੍ਰਿਥ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ; ਫਿਰ ਆਪ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਓਥੇ ਹੀ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਵੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 10
स््नात्वा स नृपतिर्विप्रमास्तीकमिदमब्रवीत् । यायावरकुलोत्पन्नं जरत्कारुसुतं तदा
ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਨੇ ਤਦ ਯਾਯਾਵਰ-ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਸਤੀਕ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।
Verse 11
स्नान करके उन नरेशने यायावरकुलमें उत्पन्न जरत्कारुकुमार आस्तीक मुनिसे इस प्रकार कहा-- ।। आस्तीक विविधाश्षय्यों यज्ञोडयमिति मे मति: । यदद्यायं पिता प्राप्तो मम शोकप्रणाशन:,“आस्तीकजी! मुझे तो ऐसा जान पड़ता है, मेरा यह यज्ञ नाना प्रकारके आश्वर्योंका केन्द्र हो रहा है; क्योंकि आज मेरे शोकोंका नाश करनेवाले ये पिताजी भी यहाँ उपस्थित हो गये थे”
ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਆਸਤੀਕ! ਮੇਰੀ ਮਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮੇਰਾ ਯਜ੍ਞ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਚੰਭਿਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸ਼ੋਕ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ।”
Verse 12
आस्तीक उवाच ऋषिरद्द्धपायनो यत्र पुराणस्तपसो निधि: । यज्ञे कुरुकुलश्रेष्ठ तस्य लोकावुभौ जितौ
ਆਸਤੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਕੁਰੂ-ਕੁਲਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜਿਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਨਿਧਿ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ, ਉਸ ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਏ ਸਮਝੋ।”
Verse 13
आस्तीक बोले--कुरुकुलश्रेष्ठ! राजन्! जिसके यज्ञमें तपस्याकी निधि पुरातन ऋषि महर्षि द्वैपायन व्यास विराजमान हों, उसकी तो दोनों लोकोंमें विजय है ।। श्रुतं विचित्रमाख्यानं त्वया पाण्डवनन्दन । सर्पाश्न भस्मसान्नीता गताश्न पदवीं पितु:,पाण्डवनन्दन! तुमने यह विचित्र उपाख्यान सुना। तुम्हारे शत्रु सर्पगण भस्म होकर तुम्हारे पिताकी ही पदवीको पहुँच गये
ਆਸਤੀਕ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਕੁਰੂ-ਕੁਲਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਨ! ਜਿਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਨਿਧਿ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵਿਆਸ ਗੌਰਵਾਸਨ ਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਂਡਵਨੰਦਨ! ਤੂੰ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ—ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਸੱਪ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਪਦਵੀ ਪਾਈ ਸੀ, ਉਸੇ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।”
Verse 14
कथंचित् तक्षको मुक्त: सत्यत्वात् तव पार्थिव । ऋषय: पूजिता: सर्वे गतिर्दृष्टा महात्मन:,पृथ्वीनाथ! तुम्हारी सत्यपरायणताके कारण किसी तरह तक्षकके प्राण बच गये हैं। तुमने समस्त ऋषियोंकी पूजा की और महात्मा व्यासकी कहाँतक पहुँच है, इसे प्रत्यक्ष देख लिया
ਹੇ ਧਰਤੀ-ਨਾਥ! ਤੇਰੀ ਸੱਚ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਕਸ਼ਕ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚ ਗਈ। ਤੂੰ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਆਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਲਿਆ।
Verse 15
प्राप्त: सुविपुलो धर्म: श्रुत्वा पापविनाशनम् | विमुक्तो हृदयग्रन्थिरुदारजनदर्शनात्,इस पापनाशक कथाको सुनकर तुम्हें महान् धर्मकी प्राप्ति हुई है। उदार हृदयवाले संतोके दर्शनसे तुम्हारे हृदयकी गाँठ खुल गयी--तुम्हारा सारा संशय दूर हो गया
ਇਹ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਉਦਾਰ-ਹਿਰਦੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੰਢ ਖੁਲ ਗਈ—ਅੰਦਰਲਾ ਸਾਰਾ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟ ਗਿਆ।
Verse 16
ये च पक्षधरा धर्मे सद्वृत्तरुचयश्च ये । यान् दृष्टवा हीयते पापं तेभ्य: कार्या नमस्क्रिया,जो लोग धर्मके पक्षपाती हैं, जो सदाचारके पालनमें रुचि रखते हैं तथा जिनके दर्शनसे पापका नाश होता है, उन महात्माओंको अब तुम्हें नमस्कार करना चाहिये
ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਖਧਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾਚਾਰ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਪਾਪ ਘਟਦਾ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 17
सौतिरुवाच एतच्छुत्वा द्विजश्रेष्ठात्स राजा जनमेजय: । पूजयामास तमृषिमनुमान्य पुनः पुनः,सौति कहते हैं--शौनक! विप्रवर आस्तीकके मुखसे यह बात सुनकर राजा जनमेजयने उन महर्षि व्यासका बार-बार पूजन और सत्कार किया
ਸੌਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸ਼ੌਨਕ! ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਤੀਕ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਨੇ ਉਸ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੂਜਨ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 18
पप्रच्छ तमृषिं चापि वैशम्पायनमच्युतम् । कथावशेषं धर्मज्ञो वनवासस्य सत्तम,साधुशिरोमणे! तत्पश्चात् उन धर्मज्ञ नरेशने धर्मसे कभी च्युत न होनेवाले महर्षि वैशम्पायनसे पुनः धृतराष्ट्रके वनवासकी अवशिष्ट कथा पूछी
ਫਿਰ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨ ਡਿਗਣ ਵਾਲੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਦੀ ਬਾਕੀ ਕਥਾ ਪੁੱਛੀ—“ਸਾਧੂ-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ! ਅਗਲਾ ਭਾਗ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।”
Verse 34
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्रमवासिकपरववके अन्तर्गत पुत्रदर्शनपर्वमें जनमेजयके प्रति वैशम्पायनका वाक्यविषयक चौंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਵਾਸਿਕ ਪਰਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁੱਤਰਦਰਸ਼ਨ ਪਰਵ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਪ੍ਰਤੀ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਦੇ ਬਚਨ-ਵਿਸ਼ਯਕ ਚੌਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 35
इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि पुत्रदर्शनपर्वणि जनमेजयस्य स्वपितृदर्शने पज्चत्रिंशो 5ध्याय:
ਇਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਵਾਸਿਕ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰਦਰਸ਼ਨ ਪਰਵ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਸਵ-ਪਿਤ੍ਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ਯਕ ਪੈਂਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Frequently Asked Questions
The ethical tension is the recalibration of royal identity after conflict: the Pāṇḍavas voluntarily suspend courtly comfort and adopt austerity, signaling that legitimacy now depends on restraint, humility, and alignment with āśrama norms rather than on material sovereignty.
The chapter implies that dharma is sustained through disciplined practice—rites, regulated speech, and reverent conduct—and that social healing is pursued by submitting power to spiritual and ethical frameworks (ṛṣi authority, ritual order, and dāna).
No explicit phalaśruti appears in the provided passage; its meta-function is contextual, using the hermitage’s ordered ecology and protocols to frame the elders’ forest-residence as a normative dharmic resolution within the epic’s closing movement.