Shloka 43
Aṣṭāvakra’s Visit to Kubera: Hospitality, Temptation, and the Ethics of Restraint (अष्टावक्र-वैश्रवणोपाख्यानम्)
प्रीतश्च भगवान् ज्ञानं ददौ मम भवान्तकम् | “तत्पश्चात् वहाँ सांख्यके आचार्य देवसम्मानित कपिलने कहा--“मैंने भी अनेक जन्मोंतक भक्तिभावसे भगवान् शंकरकी आराधना की थी। इससे प्रसन्न होकर भगवानने मुझे भवभयनाशक ज्ञान प्रदान किया था”
prītaś ca bhagavān jñānaṃ dadau mama bhavāntakam | tatpaścāt sa vai sāṅkhyake ācāryaḥ devasammānitaḥ kapila uvāca— mayāpi anekajanmāntaraṃ bhaktibhāvena bhagavataḥ śaṅkarasya ārādhanā kṛtā | tena prasannaḥ bhagavān me bhavabhayanāśakaṃ jñānaṃ pradadau | sāvarṇasya manoḥ sarge saptarṣiś ca bhaviṣyati | vedānāṃ ca sa vai vaktā kuruvaṃśakaraḥ tathā ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭਵ-ਭੈ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸਾਂਖ੍ਯ ਆਚਾਰਯ ਕਪਿਲ ਨੇ ਕਿਹਾ— “ਮੈਂ ਵੀ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਭੈ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਵਰਣ ਮਨੂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਵਕਤਾ ਅਤੇ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Devotion (bhakti) to Śaṅkara culminates in liberating knowledge (jñāna) that destroys fear of saṃsāra; spiritual authority is grounded in both practice (worship across lives) and realized insight.
Vaiśampāyana reports that the Lord granted him fear-destroying knowledge; then Kapila, the revered Sāṅkhya teacher, recounts his own long devotion to Śiva and the resulting gift of liberating knowledge, along with a prophetic note about roles in Sāvarṇa Manu’s era (as a saptarṣi and Vedic teacher connected with the Kuru line).