Shloka 72
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
भिक्षश्व भिक्षुरूपश्न विपणो मृदुरव्यय: । महासेनो विशाखश्न षष्टिभागो गवां पति:
bhikṣuś ca bhikṣurūpaś ca vipaṇaḥ mṛdur avyayaḥ | mahāseno viśākhaś ca ṣaṣṭibhāgo gavāṃ patiḥ ||
ਵਾਯੂ ਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਭਿਖਸ਼ੂ ਹੈ ਅਤੇ ਭਿਖਸ਼ੂ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ; ਵਪਾਰ ਤੇ ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ। ਉਹ ਮਹਾਸੇਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖ ਹੈ; ਉਹ ‘ਸ਼ਟਿਭਾਗ’ (ਸੰਵਤਸਰ ਦਾ ਸੱਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਰੂਪ) ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ‘ਗਵਾਂ ਪਤੀ’—ਅਰਥਾਤ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse strings together divine epithets to show a single supreme principle that can appear as a renunciant, remain untouched by worldly transactions, embody gentleness and imperishability, command divine forces, govern time, and—ethically most pointed—rule the senses. The practical thrust is inner mastery and non-attachment.
Vāyu-deva is reciting a litany of names/attributes (nāma-saṅkīrtana style) identifying the deity being praised as manifesting multiple roles: ascetic guise, transcendence of commerce, divine generalship (Mahāsena/Skanda), association with Viśākha, embodiment of calendrical time (ṣaṣṭibhāga), and sovereignty over the senses (gavāṃ patiḥ).