Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 64
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
सर्ववास: सर्वचारी दुर्वासा वासवो5मर: । हैमो हेमकरो<यज्ञ: सर्वधारी धरोत्तम:
sarvavāsaḥ sarvacārī durvāsā vāsavo 'maraḥ | haimo hemakaro 'yajñaḥ sarvadhārī dharottamaḥ ||
ਵਾਯੁਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ‘ਦੁਰਵਾਸਾ’—ਇੰਨਾ ਅਸੀਮ ਤੇ ਅਪਾਰ ਕਿ ਕੋਈ ਵਸਤ੍ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਵਾਸਵ—ਇੰਦਰ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੁਤਾ—ਅਤੇ ਅਮਰ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ—ਹੈ। ਉਹ ਹੈਮ—ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਹਿਮਰਾਸ਼ੀ ਵਰਗਾ; ਹੇਮਕਰ—ਸੋਨੇ ਦਾ ਉਤਪਾਦਕ; ਅਯਜ੍ਞ—ਕਰਮਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਸਰਵਧਾਰੀ—ਸਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਧਰੋੱਤਮ—ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦਾ ਪਰਮ ਧਾਰਕ—ਹੈ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse strings together epithets to convey a theological vision: the Supreme is omnipresent (dwelling and moving everywhere), imperishable, the source of sovereign power, and the cosmic support that upholds all beings—ultimately transcending dependence on ritual action (ayajñaḥ).
Vāyu-deva is speaking in a hymn-like mode, enumerating names and attributes of the Supreme (or the praised deity) to describe His all-pervading nature, cosmic sovereignty, and sustaining power, using images such as the Himalaya and gold-production to suggest vastness and generativity.