Shloka 47
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
१३३ अज:ः--अजन्मा, १३४ बहुरूप:--बहुत-से रूप धारण करनेवाले, १३५ गन्धधारी--कुंकुम और कस्तूरी आदि सुगन्धित पदार्थ धारण करनेवाले, १३६ कपर्दी-- जटाजूटधारी, १३७ ऊर्ध्वरेता:--अखण्डित ब्रह्मचर्यवाले, १३८ ऊर्ध्वलिजड्ा:--, १३९ ऊर्ध्वशायी--आकाशमें शयन करनेवाले, १४० नभ: स्थलः--आकाश जिनका वासस्थान है वे ।।
ajāḥ ajanmā bahurūpo gandhadhārī kapardī ūrdhvaretā ūrdhvaliṅgaḥ ūrdhvaśāyī nabhasthalaḥ || trijaṭī cīravāsāś ca rudraḥ senāpatir vibhuḥ | ahaścaraḥ naktaṃcaraś tigmamanyuḥ suvarcasaḥ ||
ਵਾਯੁ-ਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਅਜ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ; ਕੁੰਕੁਮ-ਕਸਤੂਰੀ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਤਪਸਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਊਰਧਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ—ਅਖੰਡ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ; ਉਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਊਰਧਵ ਹੈ; ਉਹ ਉੱਚੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਨਭ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਜਟੀ, ਵਲਕਲ-ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ; ਰੁਦ੍ਰ—ਦੁਖ-ਨਿਵਾਰਕ; ਗਣਾਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ; ਦਿਨੇ ਵੀ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰਾਤੇ ਵੀ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ; ਅਧਰਮ ਉੱਤੇ ਤੀਖ਼ੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਦਿਵਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches reverence for the divine as simultaneously transcendent (unborn, all-pervading) and immanent (active by day and night), and it upholds ascetic self-mastery—especially brahmacarya—as a source of spiritual power and radiance directed toward the protection of dharma.
Vāyu-deva is praising Rudra/Śiva through a litany of epithets, describing his ascetic marks, cosmic dwelling, leadership of divine hosts, and fierce energy that opposes wrongdoing, as part of a broader devotional and ethical discourse in the Anuśāsana Parva.