Shloka 128
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
त्रिलोचनो विषण्णाड्रो मणिविद्धों जटाधर: । बिन्दुर्विसर्ग: सुमुख: शर: सर्वायुध: सह:
trilocano viṣaṇṇāḍro maṇividdho jaṭādharaḥ | bindur visargaḥ sumukhaḥ śaraḥ sarvāyudhaḥ sahaḥ ||
ਵਾਯੂਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਧਾਰੀ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਅੰਗ-ਰਹਿਤ; ਮਣੀ-ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਲਈ ਛਿਦ੍ਰਿਤ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ। ਉਹ ‘ਬਿੰਦੂ’ ਅਤੇ ‘ਵਿਸਰਗ’ ਹੈ; ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲਾ; ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਰ (ਬਾਣ) ਸਰੂਪ; ਸਭ ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਅਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਹੈ।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse presents a devotional-theological vision in which the supreme deity (identified by Śiva-epithets like ‘Trilocana’ and ‘Jaṭādhara’) transcends form yet pervades all forms—including sacred sound-signs (bindu, visarga) and instruments of power (arrow, all weapons). Ethically, it implies that ultimate authority and refuge lie in the formless-yet-immanent divine, beyond mere external appearances.
Vāyu-deva is reciting a litany of names and attributes—an encomium—describing the deity through paradoxical qualities (formless yet adorned, ascetic yet beautiful) and through symbolic identifications with phonetic markers and weapons, emphasizing omnipresence and supremacy.