Shloka 119
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
७२७ महाकेतु:--धर्मरूप महान् ध्वजावाले
toraṇas tāraṇo vātaḥ paridhī patikhecaraḥ | saṃyogo vardhano vṛddho ativṛddho guṇādhikaḥ ||
ਵਾਯੁਦੇਵ ਬੋਲੇ—“ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦੁਆਰ-ਸਰੂਪ ਤੋਰਣ ਹੈ; ਪਾਰ ਲੰਘਾਣ ਵਾਲਾ ਤਾਰਣ ਹੈ; ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਵਾਤ—ਵਾਯੁ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਪਰਿਧੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਤੀ (ਸਵਾਮੀ) ਹੈ। ਵਾਧੇ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਸੰਯੋਗ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਹੀ; ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੱਕ ਵృద్ధ; ਅਤਿ-ਪੁਰਾਤਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤਿਵృద్ధ; ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਧਿਕ।”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse praises the Supreme as both cosmic principle and moral refuge: He is the ‘gate’ to liberation and the ‘deliverer’ who carries beings across saṃsāra, while also being the sustaining force behind growth, order, and excellence in virtues.
Vāyu-deva continues a litany of divine names/epithets, describing the deity through metaphors of wind, cosmic boundary, lordship over sky-moving beings, and as the cause of increase and the most ancient, supreme in qualities.