Shloka 55
कीर्तितं परम॑ ब्रह्म सर्वश्रुतिपरायणम् | मड्ूल्यं सर्वभूतानां पवित्र बहुकीर्तितम्
bhīṣma uvāca | kīrtitaṁ paramaṁ brahma sarvaśrutiparāyaṇam | mūlyaṁ sarvabhūtānāṁ pavitraṁ bahukīrtitam |
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸਭ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਤਾਤਪਰ੍ਯ ਜਿਸ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਕੀਮਤ ਹੈ—ਵਾਰੰਵਾਰ ਸਤੁਤ ਪਰਮ ਪਾਵਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਰਤਨ ਵੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਰੋਗ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਸ਼ਟੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵੰਤ ਦੇ ਪਦ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that repeated glorification and remembrance of the Supreme Brahman—understood as the Vedic culmination—is profoundly purifying and auspicious for all beings. He also commends honoring the divine, the seers, and exemplary kings through recitation, as a daily discipline that strengthens one’s conduct and dispels afflictions.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira (addressed as Bharata) on righteous practice. Here he emphasizes a regimen of morning-and-evening devotional recitation: praising the Supreme and remembering revered devas, rishis, and righteous rulers as ethical-spiritual exemplars.