Shloka 81
अर्चिष्मानर्चित: कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधन: । अनिरुद्धो5प्रतिरथ: प्रद्युम्नोडमितविक्रम:
bhīṣma uvāca | arciṣmān arcitaḥ kumbho viśuddhātmā viśodhanaḥ | aniruddho 'pratirathaḥ pradyumno 'mitavikramaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਅਰਚਿਸ਼ਮਾਨ ਹੈ—ਅਨੰਤ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦੈਦੀਪ੍ਯਮਾਨ; ਅਰਚਿਤ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ; ਕੁੰਭ—ਘੜੇ ਵਾਂਗ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ। ਉਹ ਵਿਸ਼ੁੱਧਾਤਮਾ—ਪਰਮ ਨਿਰਮਲ ਸਰੂਪ; ਵਿਸ਼ੋਧਨ—ਸਿਮਰਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਕੇ ਅੰਤਰਕਰਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਅਨਿਰੁੱਧ—ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ; ਅਪ੍ਰਤਿਰਥ—ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲੀ ਰਥਵੀਰ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਮਿਤਵਿਕ੍ਰਮ—ਅਪਰਿਮਿਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Divine is simultaneously the cosmic support (kumbhaḥ) and the inner purifier (viśodhanaḥ): devotion and remembrance are presented as ethically transformative, cleansing the heart and strengthening steadfastness through recognition of the Lord’s unrivaled power.
Within Bhishma’s instruction in Anuśāsana Parva, he recites a sequence of divine epithets—praising the Lord’s radiance, worship-worthiness, purity, invincibility, and specific vyūha-forms (Aniruddha, Pradyumna)—as part of a devotional and didactic hymn meant to guide conduct and inner purification.