Shloka 48
अच्युत: प्रथित: प्राण: प्राणदो वासवानुज: । अपां निधिरधिष्ठानमप्रमत्त: प्रतिष्ठित:
acyutaḥ prathitaḥ prāṇaḥ prāṇado vāsavānujaḥ | apāṁ nidhir adhiṣṭhānam apramattaḥ pratiṣṭhitaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਹ ਅਚ੍ਯੁਤ ਹੈ—ਅਡੋਲ, ਵਿਕਾਰ-ਰਹਿਤ; ਉਹ ਪ੍ਰਥਿਤ ਹੈ—ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ; ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ—ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੀਵਤੱਤਵ; ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਦ ਹੈ—ਸਭ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਵਾਸਵਾਨੁਜ ਹੈ—ਵਾਮਨ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਨੁਜ; ਉਹ ਅਪਾਂ ਨਿਧਿ ਹੈ—ਜਲਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ, ਸਮੁੰਦਰ-ਸਰੂਪ; ਉਹ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਹੈ—ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ; ਉਹ ਅਪ੍ਰਮੱਤ ਹੈ—ਸਦਾ ਸਚੇਤ; ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ—ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches contemplative devotion through divine names: the Supreme is portrayed as changeless, life-sustaining, the cosmic foundation, and ever-vigilant. Remembering these epithets frames dharma as grounded in a stable, sustaining divine order rather than in human fluctuation or negligence.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and devotion. Here he continues a litany of Viṣṇu’s names (a section associated with the Viṣṇu-sahasranāma tradition), explaining the Lord’s attributes through epithets that connect theology with cosmic functions (life, support, vigilance).