Shloka 47
इष्टोडविशिष्ट: शिष्टेष्ट: शिखण्डी नहुषो वृष: । क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधर:
iṣṭo’viśiṣṭaḥ śiṣṭeṣṭaḥ śikhaṇḍī nahuṣo vṛṣaḥ | krodhahā krodhakṛtkartā viśvabāhur mahīdharaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਉਹ ਇਸ਼ਟ ਹੈ—ਪਰਮਾਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ; ਉਹ ਅਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਹੈ—ਸੀਮਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਉਹ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਟਦੇਵ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਹੈ—ਮੋਰਪੰਖ ਨੂੰ ਸਿਰ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ; ਉਹ ਨਹੁਸ਼ ਹੈ—ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ; ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ—ਧਰਮ-ਸਰੂਪ, ਜੋ ਯੋਗ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਹ—ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਰਤੂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੈਤ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਕਰਤਾ; ਉਹ ਵਿਸ਼੍ਵਬਾਹੁ—ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਮਹੀਧਰ—ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Divine is praised as both beyond limiting attributes (aviśiṣṭaḥ) and as the active guardian of dharma—destroying anger and wrath-driven forces (krodhahā, krodhakṛtkartā) while sustaining the world (mahīdharaḥ). Ethically, it elevates self-control over anger as a divine-aligned virtue and presents dharma as protected and fulfilled by the Supreme.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira and recites a litany of divine names/epithets in praise of the Supreme Lord. This verse is one segment of that praise, enumerating qualities that portray the Lord as beloved, worshipped by the righteous, symbolically adorned (peacock-crested), and as the cosmic supporter who subdues anger and protects the world.