Shloka 28
लोकाध्यक्ष: सुराध्यक्षो धर्माध्यक्ष: कृताकृत: । चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दष्ट श्चतुर्भुज:
lokādhyakṣaḥ surādhyakṣo dharmādhyakṣaḥ kṛtākṛtaḥ | caturātmā caturvyūhaś caturdaṃṣṭraś caturbhujaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਲੋਕਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਹੈ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ; ਸੁਰਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ; ਧਰਮਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼—ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਦਾ ਨਿਆਂਕਰਤਾ, ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥੋਚਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਾਕ੍ਰਿਤ ਹੈ—ਕਾਰਜ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕਾਰਣ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਕ੍ਰਿਤ। ਉਹ ਚਤੁਰਾਤਮਾ—ਚਾਰ ਸਵਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ; ਚਤੁਰਵ੍ਯੂਹ—ਚਾਰ ਵ੍ਯੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ; ਚਤੁਰਦੰਸ਼ਟ੍ਰ—ਚਾਰ ਦਾਢਾਂ ਵਾਲਾ ਰੱਖਿਆ-ਰੂਪ; ਅਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜ—ਵੈਕੁੰਠਵਾਸੀ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents the Lord as the cosmic administrator of dharma: the one who oversees worlds and gods and who ensures that actions (and even failures to act) yield appropriate consequences. Ethical order is not accidental; it is upheld by a supreme moral governance.
Bhishma is reciting a praise-description of Viṣṇu, listing divine epithets and forms. The focus is on Viṣṇu’s universal lordship and protective manifestations, situating him as the ultimate authority behind dharma and cosmic stability.