Shloka 17
सर्व: शर्व: शिव: स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्यय: । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभव: प्रभुरीक्षर:
bhīṣma uvāca | sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇur bhūtādir nidhir avyayaḥ | sambhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhur īśvaraḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਉਹੀ ਸ਼ਰਵ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ—ਮੰਗਲਮਯ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਉਹੀ ਸਥਾਣੂ ਹੈ—ਅਚਲ ਤੇ ਅਡੋਲ। ਉਹੀ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ-ਕਾਰਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨਿਧੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲਯ ਸਮੇਂ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਰਮ-ਫਲ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਭਰਨ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਉਦਭਵ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਉਪਾਧੀ-ਰਹਿਤ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਵਾਲਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a devotional and ethical vision of the Supreme as both transcendent and immanent: the same Lord who dissolves the cosmos also sustains it, dispenses the fruits of actions, and remains imperishable. This supports dharma by grounding moral causality (karma-phala) and refuge (nidhi/avyaya) in a sovereign, auspicious Lord.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and praises the deity through a litany of divine names. Here he recites epithets of Śiva/Rudra, describing cosmic roles—creation/manifestation, sustenance, karmic governance, and dissolution—to establish the Lord’s supremacy and worthiness of worship.